Jarosław Kossakowski: 178 rocznica urodzin Paula Gaugina; Autoportret z Żółtym Chrystusem

Rozterki i duchowe poszukiwania jednego z najsławniejszych malarzy świata Paula Gauguina (ur. 7 czerwca 1848 – zm. 8 maja 1903), skupiały się na rozważania tematu dobra i zła, rozumianych jako moralne podstawy ludzkiej egzystencji. Odpowiedzi na swoje pytania często odnajdywał w księgach Starego i Nowego Testamentu. Fascynował artystę również fenomen narodzin i śmierci, gloryfikował zwłaszcza macierzyństwo. Wśród obrazów Gauguina malowanych na Tahiti niezwykle często widzimy postacie kobiet z niemowlętami trzymanymi w ramionach.

Z paryskiej giełdy na Tahiti

Urodzony w Paryżu w 1848 r. Paul Gauguin, dzieciństwo spędził w Peru, a po powrocie do Francji pracował jako urzędnik giełdowy, amatorsko zajmując się niedzielnym malarstwem. Z czasem jednak pasja malarska zdominowała życie Gauguina, rozstał się z giełdową pracą i rodziną i rozpoczął plenerowe życie artysty.
Niewiele młodszy od grupy francuskich impresjonistów (m.in. Monet ur. 1840, Renoir 1841) Paul Gauguin pierwsze swoje prace (jedna rzeźba) publicznie pokazał w 1879 na ich IV wystawie w Paryżu. Poznał bliżej przedstawicieli tej grupy, jednak impresjonistyczne teorie nie przekonały go i nie znalazły zastosowania w jego twórczości. Bardzo ważny dla malarskiej myśli Gauguina był jego plenerowy wyjazd do bretońskiej miejscowości Pont-Aven w 1885 r, gdzie spotykali się francuscy artyści poszukujący „malowniczych pejzaży”. Wtedy zarysował się jego nowatorski, różniący się od impresjonistów sposób malowania, polegający na wyraźnie zaznaczonych płaskich plamach barwnych, formach o zdecydowanych kolorach, wyodrębnionych ciemnym konturem. Na obrazach Gauguina perspektywa nie odgrywała już istotnej roli, przedmioty nie były budowane światłocieniem i malarz traktował je jako symboliczne znaki, a nie odwzorowywana realność.
Gauguin po kolejnej podróży na polinezyjskie wyspy w 1891 r., przez jakiś czas mieszkał na Tahiti. Tu powstały najbardziej znane obrazy artysty, na których w swojej ukształtowanej już manierze malarskiej przedstawił światu Zachodu życie ludów nieskażonych cywilizacją. Paryż jednak nie był jeszcze przygotowany na sztukę Gauguina, rozczarowany więc brakiem zrozumienia malarz po krótkim pobycie we Francji ponownie udał się na polinezyjskie wyspy, gdzie po kłopotach z miejscową władzą zmarł na atak serca w 1901 r.

W stronę Symbolu

Podczas gdy impresjoniści skupili się na problemach światła i rozczepiania kolorów, Gauguina interesowały także ukryte znaczenia ukazywanych scen, których malarskie realizacje zaliczane zostały później do kierunku zwanego postimpresjonizmem. Poszukiwania pewnej, również chrześcijańskiej symboliki w twórczości artysty zauważyć można było już wcześniej. Dobrym przykładem był obraz znany jako „Walka Jakuba z aniołem” lub „Wizja po kazaniu” (1888 r.). Przypowieść z Księgi Rodzaju Starego Testamentu interpretowana była zawsze jako symbol walki duchowej, jaką toczy z Bogiem każdy człowiek w chwilach zwątpień. Obraz symbolicznie łączy dwa światy, modlące się na pierwszym planie bretońskie wieśniaczki to świat rzeczywisty, a widoczny w odległym tle Jakub walczący z aniołem to świat biblijny.
W tym samym czasie namalował też Gauguin słynny obraz pt. „Żółty Chrystus” (1889 r.). Dominująca na płótnie figura Chrystusa była wzorowana na autentycznym krucyfiksie z kaplicy w Tremalo, nieopodal Pont-Aven. Na późniejszym „Autoportrecie z Żółtym Chrystusem” malarz symbolicznie ukazał dwa swoje oblicza, pierwszoplanowe bliskie Chrystusowi i dalsze dzikie i grzeszne. Zmaganiom artysty z demonami pomagać więc miał zawsze Ukrzyżowany Zbawiciel.

Jarosław Kossakowski