"Przyślij mi Pana Tadeusza"; Lekarze Szpitala Ujazdowskiego w mogiłach katyńskich – jeszcze do końca września można zwiedzić wyjątkową wystawę w Muzeum Niepodległości

Przy ekshumacji Stefana Kazimierza Pieńkowskiego znaleziono m.in. jego dziennik z pierwszym wpisem z 8 września 1939 r. i ostatnim z 9 kwietnia 1940 r., kartę wędkarską, scyzoryk i dwie książeczki oszczędnościowe PKO. Przy zwłokach Jana Władysława Nelkena były notatki, ich odpisy ukryto i odnaleziono w 1991 r. w zamurowanej skrytce Instytutu Ekspertyz Sądowych w Krakowie. Roch Brzosko w kwietniu 1937 r. wykonał zabieg usunięcia migdałków Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego, o czym informowała „Gazeta Lwowska”, a Wiktor Franciszek Kaliciński blisko dwa lata wcześniej przeprowadzał sekcję zwłok Marszałka Józefa Piłsudskiego. Pieńkowski, Nelken, Brzosko, Kaliciński należeli do grupy ok. 600 wybitnych polskich lekarzy więzionych w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie zamordowanych wiosną 1940 r. przez NKWD.

Na wystawie czasowej w Pałacu Przebendowskich/Radziwiłłów (al. Solidarności 62, Warszawa) jeszcze do 30 września 2026 roku można zapoznać się z biografiami dziesięciu wybitnych lekarzy warszawskiego Szpitala Ujazdowskiego zamordowanych w Katyniu. Wystawa czasowa została zorganizowana przez Dział Starej Książki Medycznej Głównej Biblioteki Lekarskiej im. Stanisława Konopki w Warszawie we współpracy z Muzeum Katyńskim oraz Muzeum Niepodległości. Kuratorem ekspozycji jest dr Jacek Konik.

Jak czytamy na stronie Muzeum Niepodległości, „ekspozycja ma na celu uczczenie pamięci wybitnych polskich lekarzy – oficerów Wojska Polskiego, rezerwistów i ochotników związanych ze Szpitalem Ujazdowskim (późniejszym Szpitalem Szkolnym Centrum Wyszkolenia Sanitarnego), którzy w kwietniu i maju 1940 roku zostali zamordowani przez NKWD na mocy decyzji władz Związku Sowieckiego. Wystawa przypomina ich nie tylko jako ofiary Zbrodni Katyńskiej, ale przede wszystkim jako żywe postaci reprezentujące suwerenną Polskę – znakomitych naukowców, pionierów medycyny, profesorów, społeczników, a także mężów i ojców. Prezentowane materiały archiwalne ze zbiorów Głównej Biblioteki Lekarskiej oraz Muzeum Katyńskiego ukazują ich postawę, dorobek i patriotyzm”.

Czytając życiorysy lekarzy Szpitala Ujazdowskiego, widzimy przede wszystkim ludzi uosabiających te wszystkie cechy, które zwykliśmy uznawać za wyjątkowe. I nie ma w tym przesady. Są fakty. Osiągnięcia naukowe, kariery w międzynarodowych środowiskach medycznych, liczne publikacje naukowe w renomowanych czasopismach. Są też ostatnie listy wysłane do rodzin, „[…] Niech Bóg Wam błogosławi, czekajcie mego powrotu […] Smutne Boże Narodzenie, ale da Bóg będzie lepiej. Ślę Wam z całej duszy uściski i ucałowania tylko proszę, proszę piszcie do mnie często!!...” – pisał mjr. lek. Jan Wincenty Królikiewicz do swojej żony Ireny i trojga dzieci. „Gdyby pozwolili Ci wysłać, to przyślij >Pana Tadeusza< najtańsze wydanie. Przypuszczam, że co do tej książki nie będzie trudności…” – prosił swą siostrę Janinę w liście wysłanym ze Starobielska płk lek Stefan Andrzej Mozołowski. Na tablicy poświęconej temu wybitnemu neurologowi, czytamy: „We wrześniu 1939 r. został komendantem Szpitala Wojennego nr 504 w Tarnopolu, gdzie pozostał wraz z rannymi do wkroczenia Armii Czerwonej, mimo iż miał możliwość wyjazdu do Rumunii z przejeżdżającymi przez Tarnopol przełożonymi. Po wejściu Sowietów – mimo nalegania otoczenia – nie zgodził się na zdjęcie munduru ani na ukrycie stopnia wojskowego. 2 października został wzięty do niewoli z wszystkimi honorami wojskowymi i wywieziony pod bronią samochodem wraz z sowieckim dowództwem. Dostał zwolnienie na słowo honoru, aby pożegnać się z siostrą we Lwowie. […] Zamordowany w Charkowie w wieku 48 lat”.

„Lekarze Szpitala Ujazdowskiego w mogiłach katyńskich”, 14 lipca – 30 września.

Fot. tabic ODH